Archeoleg Arfordirol a Morwrol

Mae Prydain yn ynys ac mae ein glannau wedi bod yn fannau cyswllt â'r byd y tu allan ers amser maith. Mae masnach, goresgyn ac amddiffyn, fforio, anheddu, hamdden a diwydiant i gyd wedi gadael eu hôl ar y glannau ac ym moroedd Prydain. Yn ddiau nid yw Cymru yn eithriad.

Mae'r dreftadaeth forwrol hon yn adnodd gwerthfawr a gellir defnyddio pob darn o dystiolaeth i adrodd hanes ein cysylltiadau â'r môr. Mae'n amlwg bod llongddrylliadau ac ysgerbydau llongau yn ffynonellau gwybodaeth ac mae gwrthrychau, harbwrs, adeiladau a strwythurau hefyd yn bwysig i greu darlun o'n gorffennol.

Mae storïau eraill, mwy annisgwyl, i'w cael yn y môr ac ar yr arfordir. Mae'r ffin rhwng y tir a'r môr yn newid dros amser. Mae'r arfordir heddiw yn wahanol iawn i'r arfordir y byddai ein hynafiaid cynhanesyddol wedi'i adnabod a'i ddefnyddio filoedd o flynyddoedd yn ôl. Weithiau gallwn weld olion eu tirweddau. Erbyn hyn dim ond yn y parth rhynglanwol neu drwy raglenni arloesol i fapio gwely'r môr y gallwn gael cipolwg ar rannau o'r tir y byddent wedi'i adnabod.

Mae gan Cadw rôl bwysig i'w chwarae o ran diogelu ein treftadaeth forwrol. Gallwn ddiogelu safleoedd pwysig yn gyfreithiol drwy eu dynodi'n henebion cofrestredig a gallwn hefyd ddiogelu'r llongau drylliedig pwysicaf yn gyfreithiol drwy eu dynodi o dan Ddeddf Diogelu Llongau Drylliedig 1973. Rydym hefyd yn gweithio gyda'r Uned Caniatadau Morol i sicrhau y rhoddir sylw i ddiogelu treftadaeth forwrol yn ystod datblygiadau.

Y brif ffynhonnell o wybodaeth am longau drylliedig a phob agwedd ar ein treftadaeth danddwr yw cronfa ddata forol y Cofnod Henebion Cenedlaethol a gasglwyd gan Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru. Mae Cadw yn gweithio'n agos iawn gyda'r Comisiwn er mwyn sicrhau bod cofnodion ac arolygon yn gynhwysfawr ac yn cyrraedd y gynulleidfa ehangaf bosibl.