Castell Harlech

Rhyfelgyrch Gwyr Harlech. Yn ôl y sôn, mae anthem answyddogol y genedl, un o hoff ganeuon cefnogwyr rygbi a bandiau catrodol fel ei gilydd, yn disgrifio’r gwarchae hiraf yn hanes Prydain (1461-1468) a welwyd yma yn ystod Rhyfeloedd y Rhos. Adeiladwyd model ‘muriau o fewn muriau’ llwyddiannus Edward yn gyflym iawn rhwng 1283 a 1295 gan fyddin o bron i fil o grefftwyr a llafurwyr medrus.

Dim ond y seiri maen gorau o Savoy a ddefnyddiai Edward, a’r seiri coed a’r gofaint gorau o Loegr. Ar y pryd, dyma oedd un o gestyll rhataf Edward. Bargen am ddim ond £8,190.

Mae’r strwythur, a oruchwyliwyd gan feistr gwaith y brenin, James of St. George, yn cynnwys dau gylched o furiau a thyrau a phorthdy dwyreiniol hynod gryf. Roedd hi’n amhosibl codi gwarchae o unrhyw gyfeiriad bron. Ei arf cudd oedd grisiau 200 troedfedd (61m) o hyd sy’n dal i arwain o’r castell at waelod y clogwyn.

Roedd y mynediad i lawr y grisiau i’r môr a chyflenwadau hanfodol yn sicrhau bod bwyd a dŵr ar gael i’r rheini a oedd o dan warchae. Pan gafodd ei adeiladu gyntaf, byddai sianel wedi cysylltu’r castell a’r môr. Gellid bod wedi hwylio cwch i fyny hyd at y ffos. Saith can mlynedd yn ddiweddarach, mae’r llanw wedi cilio ac ymddengys fel pe bai’r castell wedi’i adael ar ôl, yn aros i’r llanw droi unwaith eto.

Am fwy o wybodaeth am bethau i'w gweld a'u gwneud yn yr ardal ewch i www.attractionsofsnowdonia.com/cymraeg