Cwestiynau Cyffredin

Henebion Cadw

1. A allwn ddefnyddio ein cardiau aelodaeth English Heritage, Historic Scotland neu Great British Heritage i gael mynediad am ddim/gostyngedig i safleoedd Cadw?

Gallwch

2. A allwn ddefnyddio ein cerdyn aelodaeth Ymddiriedolaeth Genedlaethol i gael mynediad am ddim/gostyngedig i safleoedd Cadw?

Ar hyn o bryd, ni allwch ddefnyddio eich cerdyn aelodaeth Ymddiriedolaeth Genedlaethol i gael mynediad am ddim/gostyngedig i safleoedd Cadw. Mae pedwar o safleoedd yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng ngofal Cadw. Gall aelodau'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol fynd i mewn i Gastell Cilgerran am ddim wrth gyflwyno cerdyn aelodaeth dilys. Mae Castell Dinefwr, Caer Rufeinig Segontium a Chastell Ynysgynwraidd yn safleoedd heb eu staffio ac mae mynediad am ddim.

3. Os oes gennyf anabledd, a ydwyf yn cael mynediad am ddim i safleoedd Cadw?

Ydych, bydd eich cydymaith hefyd yn gymwys i gael mynediad am ddim i safleoedd Cadw.

4. A allwn gael picnic yn y castell/heneb?

Gallwch, gallwch gael picnic mewn ardaloedd awyr agored ar lawer o safleoedd Cadw.

5. A oes hawl ysmygu ar safleoedd Cadw?

Mae ysmygu mewn mannau cyhoeddus caeëdig yng Nghymru yn erbyn y gyfraith. Yn ogystal â hyn, mae gan Lywodraeth Cymru bolisi o beidio â chaniatáu ysmygu mewn mannau agored sydd yn eiddo iddi. Mae'r polisi hwn yn berthnasol i henebion Cadw.

6. A ganiateir cŵn ar safleoedd Cadw?

Croesawn gŵn cymorth ar bob un o'n safleoedd.

Croesewir cŵn ar denynnau ar y safleoedd canlynol:

De Orllewin Cymru

Abaty Llandudoch, Abaty Nedd, Abaty Talyllychau, Castell Casllwchwr, Castell Cas-Wis, Castell Cilgerran, Castell Cydweli, Castell Llansteffan, Castell Llawhaden, Castell Oxwich, Castell Weble, Llys yr Esgob Llandyfai, Siambr Gladdu Carreg Coetan Arthur, Siambr Gladdu Pentre Ifan.

Gorllewin Cymru

Llys yr Esgob Tyddewi.

De Ddwyrain Cymru

Abaty Tyndyrn, Caer Rufeinig Caerllion, Castell Caerffili, Castell Cas-gwent, Castell Coety, Castell y Grysmwnt, Castellnewydd, Castell Ogwr, Castell Rhaglan, Castell Ynysgynwraidd, Gwaith Haearn Blaenafon, Gwersyll Bwlwarcau Cas-gwent, Safle Ffosedig Hen Gwrt, Tref Rufeinig Caer-went, Y Castell Gwyn.

Canolbarth Cymru

Abaty Ystrad Fflur, Castell Bronllys, Castell Dolforwyn, Gwaith Plwm Bryntail.

Gogledd Orllewin Cymru

Abaty Cymer, Abaty Glyn y Groes, Caer Leb, Caer Rufeinig Fach Caergybi, Caer Rufeinig Segontium, Castell Cricieth, Castell Dolbadarn, Castell y Bere, Ffynnon Gybi, Grwp Cytiau Mynydd Twr, Meini Hirion Penrhos Feliw, Pont Minllyn, Priordy Penmon a ffynnon Seiriol, Siambr Gladdu Trefignath.

Gogledd Ddwyrain Cymru

Abaty Dinas Basing, Castell Dinbych, Castell Ewlo, Castell y Fflint, Castell Rhuddlan, Croes Mynwent Derwen.

Cofiwch

Rhaid cadw cŵn ar denynnau ac o dan reolaeth mewn mannau cyhoeddus bob amser.

Yn ôl y gyfraith mae'n rhaid i bob ci wisgo coler a thag yn dangos enw a chyfeiriad y perchennog. Os ydych ar wyliau, byddai'n syniad da cael tag dros dro yn dangos eich cyfeiriad gwyliau neu rif ffôn symudol.

Ni chaniateir i gŵn faeddu ar unrhyw safle. Dylid gwaredu bagiau baw mewn modd cyfrifol i ffwrdd o'r heneb.

Byddwch yn ymwybodol o effaith eich cŵn ar eraill, yn enwedig plant.

Efallai na chaniateir cŵn mewn mannau penodol o'r heneb am resymau iechyd a diogelwch.

7. A yw safleoedd Cadw ar agor yn y gaeaf?

Mae nifer fach o safleoedd Cadw ar gau yn y gaeaf, rhwng 5 Tachwedd a 31 Mawrth. Mae'r rhain yn cynnwys Castell Talacharn, y Tŷ Trefol o Oes Elisabeth, Castell Rhuddlan a Chapel y Rug. Mae Castell Oxwich ar gau rhwng 1 Hydref a 31 Mawrth.

Mae Amgueddfa Cerrig Margam ar agor yn y gaeaf i deithiau grŵp a drefnir ymlaen llaw. (Ewch i dudalennau'r safleoedd unigol yn yr adran 'Diwrnodau Allan' ar y wefan am fanylion cyswllt.)

Mae Gwaith Haearn Blaenafon a Llys a Chastell Tre-tŵr ar agor ar ddydd Gwener, dydd Sadwrn a dydd Sul ac ar gau am weddill yr amser.

Mae holl safleoedd eraill Cadw ar agor yn y gaeaf ond mae ganddynt oriau agor byrrach. Plas mawr ar agor ar ddydd Iau, dydd Gwener a dydd Sadwrn tan 29 Rhagfyr 2012.

8. A yw'r henebion ar gau yn ystod gwyliau cyhoeddus a gwyliau banc?

Ydynt. Mae'r holl henebion â staff a heb staff ar gau ar 24, 25, 26 Rhagfyr a 1 Ionawr (ac eithrio Carreg Cennen sydd ond ar gau Ddydd Nadolig a Capel a Ffynnon Sanctaidd Gwenffrewi 25 a 26 Rhagfyr). Cyfeiriwch at y safleoedd unigol am ddyddiadau cau eraill.

9. A yw ymweliadau addysgol i safleoedd Cadw am ddim?

Mae ymweliadau hunan-dywys gan grwpiau addysgol sy'n mynychu sefydliadau addysgol yn yr UE am ddim, ond mae'n rhaid eu trefnu ymlaen llaw. Mae Cadw hefyd yn cynnig nifer o raglenni addysgol CA2 sy'n costio £2.50 y disgybl am hanner diwrnod, yn cynnwys mynediad. Ewch i'r dudalen dysgu i gael rhagor o wybodaeth, gwybodaeth am drefnu'r ymweliad a thelerau ac amodau.


10. A oes rhywun ar gael i'n tywys o amgylch y safle?

Nid yw Cadw yn cyflogi tywyswyr yn uniongyrchol ar ei safleoedd ond mae tywyswyr annibynnol yn bresennol yng Nghastell Caernarfon a Chastell Conwy. Mae taith sain ar gael ym Mhlas Mawr a chaiff ei chynnwys yn y pris mynediad. Mae taith sain ar gael hefyd yng Ngharreg Cennen (am dâl bach). Ceir pyst sain yng Ngwaith Haearn Blaenafon a Thref Rufeinig Caer-went a thechnoleg 'Bluetooth' yng Nghastell Rhaglan a'r Castell Gwyn.

11. A allwn dynnu lluniau y tu mewn i'r castell/heneb?

Gallwch, pan fyddant ar gyfer defnydd preifat. Codir ffi am dynnu ffotograffau masnachol a ffotograffau priodas a rhaid cael caniatâd ymlaen llaw gan Cadw (ffôn 01443 336103).

12. A oes cyfleusterau newid clytiau ar safleoedd Cadw?

Oes, ar rai safleoedd - cyfeiriwch at dudalennau safleoedd unigol yn yr adran Diwrnodau Allan ar y wefan neu ffoniwch y safle yr ydych yn ymweld ag ef i gael rhagor o wybodaeth.

13. A oes toiledau ar safleoedd Cadw?

Mae toiledau ar rai safleoedd Cadw ond nid ar bob un - cyfeiriwch at dudalennau safleoedd unigol yn yr adran Diwrnodau Allan ar y wefan neu ffoniwch y safle yr ydych yn ymweld ag ef i gael rhagor o wybodaeth.

14. A oes rhaid i mi dalu i'm plentyn ymweld â safleoedd Cadw?

Mae mynediad am ddim i bob plentyn o dan 5 oed gydag oedolyn.

15. Beth yw 'Tocyn Crwydro' ac ble y gallaf ei brynu?

Un peth y gallwch ddibynnu arno yw tocynnau crwydro 3 neu 7 diwrnod Cadw. Mae'r tocynnau'n cynnig gwerth gwych am arian ac yn rhoi rhwydd hynt i chi ymweld â'r cyfoeth o atyniadau hanesyddol sydd gan Gymru i'w cynnig. Mae'r tocynnau yn rhoi'r rhyddid i deuluoedd a grwpiau ymweld â chymaint o atyniadau hanesyddol Cadw ag y dymunant, neu y gallant lwyddo i ymweld â nhw, o fewn yr amser sydd ar gael iddynt, tra byddant yng Nghymru. Gellir defnyddio'r tocyn 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 7 diwrnod a'r tocyn 7 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 14 diwrnod.

Gall ymwelwyr brynu'r tocynnau hyn yn uniongyrchol o safleoedd sydd â staff yn gweithio arnynt.


Gellir prynu tocynnau ar delerau masnach drwy gysylltu â'r adran  Gwasanaethau Ymwelwyr a Busnes ffôn 01443 336000 neu cadw@wales.gsi.gov.uk 


16. Sut y gallaf brynu aelodaeth Cadw?

Gallwch brynu aelodaeth mewn sawl ffordd: Ffoniwch radffon 0800 0743121; prynwch ar ymweliad ag un o'r henebion wedi'u staffio neu ewch i www.cadw.cymru.gov.uk/aelodaeth

Adeiladau Rhestredig

1. Sut y caiff adeiladau eu dewis ar gyfer eu rhestru?

Rhaid i adeiladau fod o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol cenedlaethol arbennig a chânt eu hasesu yn erbyn meini prawf a nodir yng Nghylchlythyrau 61/96 ac 1/98 Llywodraeth Cymru sydd ar gael i'w llwytho i lawr o wefan Cadw. Nododd arolwg Cymru gyfan a ddaeth i ben ar ddiwedd 2005 y rhan fwyaf o adeiladau i gael eu rhestru ond gall unrhyw un awgrymu adeiladau eraill i'w hystyried.

2. Pa strwythurau sydd wedi'u rhestru?

Mae rhestru'n berthnasol i'r tu allan a'r tu mewn i adeilad, unrhyw wrthrych neu strwythur sydd wedi'i gysylltu â'r adeilad ac unrhyw strwythur sydd wedi'i leoli o fewn ei gwrtil sy'n ffurfio rhan o'r tir.

3. Beth yw'r graddau a ddefnyddir?

I Adeiladau o ddiddordeb eithriadol, cenedlaethol fel arfer (ar hyn o bryd mae llai na 2 y cant o'r adeiladau a restrir yng Nghymru yn gymwys ar gyfer y radd hon).

II* Adeiladau o bwys penodol sydd o ddiddordeb mwy nag arbennig.

II Adeiladau o ddiddordeb arbennig sy'n haeddu gwneud pob ymdrech i'w diogelu.

4. Beth mae rhestru’n ei olygu yn ymarferol?

Yn ogystal â darparu rhestr gyfeirio rwydd o adeiladau sydd o bwys i dreftadaeth y genedl, mae rhestru'n darparu lefel ychwanegol o ddiogelwch - caniatâd adeilad rhestredig. I gael rhagor o fanylion gweler llyfryn Cadw 'Caniatâd Adeilad Rhestredig'. Gall nifer gyfyngedig o adeiladau rhestredig fod yn gymwys i gael grant gan Cadw i gynorthwyo â gwaith atgyweirio ond nid yw hyn yn awtomatig. I gael manylion y cymorth ariannol sydd ar gael gweler llyfryn Cadw 'Grantiau Adeiladau Hanesyddol ac Ardaloedd Cadwraeth'.

5. Pa wybodaeth a gaiff ei chynnwys yn y rhestrau?

Stryd, enw neu rif yr adeilad.

Ei radd.

Rhif cyfeirnod a'r cyfeirnod Grid Cenedlaethol.

Disgrifiad byr o'r adeilad, ei hanes ac unrhyw faterion eraill o ddiddordeb.

Cyfeiriad, lle y bo'n berthnasol, at wybodaeth arall sydd wedi'i chyhoeddi am yr adeilad a'i bwysigrwydd.

6. Beth yw rôl awdurdodau lleol o ran rhestru?

Ymgynghorir â'r awdurdod lleol perthnasol cyn y caiff adeilad ei restru a chaiff ei wahodd i ddarparu unrhyw wybodaeth berthnasol. Pan gaiff adeilad ei restru, mae Cadw yn rhoi gwybod i'r awdurdod cynllunio lleol sy'n hysbysu'r perchennog a'r deiliad.

7. Lle y gellir gweld y rhestrau?

Yn swyddfeydd yr awdurdod cynllunio neu'r Awdurdod Parc Cenedlaethol perthnasol; mae llyfrgelloedd lleol fel arfer yn cadw rhestrau ar gyfer eu hardal; mae Cadw a Chomisiwn Brenhinol Henebion Cymru yn cadw rhestrau ar gyfer Cymru gyfan.

8. A yw'n bosibl apelio yn erbyn statws rhestru?

Nid oes hawl apelio statudol ond dylai unrhyw un sydd â gwybodaeth berthnasol am adeilad ei hanfon at Cadw a gofyn am ailystyried y statws rhestru.

9. Sut y gallaf gwyno am gyflwr adeilad rhestredig?

Cysylltwch â Swyddog Cadwraeth neu Adran Gadwraeth yr awdurdod cynllunio lleol (h.y. y Cyngor neu'r Awdurdod Parc Cenedlaethol) yn eich ardal.

Henebion Cofrestredig

1. Beth yw heneb gofrestredig?

Caiff dros 4,000 o'r henebion pwysicaf yng Nghymru eu cynnwys ar gofrestr henebion Llywodraeth Cymru. Diogelir y safleoedd hyn yn gyfreithiol a chyfeirir atynt fel 'Henebion cofrestredig.'

2. Sut y caiff safleoedd eu dewis ar gyfer eu cofrestru?

Mae arolygwyr henebion Cadw yn gyfrifol am nodi pa henebion y gellid eu cofrestru.

3. A oes hawl apelio yn erbyn statws cofrestru?

Nid oes hawl apelio statudol.

4. Pwy gaiff ei hysbysu fod yr heneb wedi'i chofrestru?

Yr awdurdod lleol a'r parc cenedlaethol perthnasol.

Cyngor Cefn Gwlad Cymru.

Yr awdurdod glo; cwmnïau trydan, dŵr a nwy.

Yr awdurdod coedwigoedd.

Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru.

Y gangen leol o Ymddiriedolaeth Archaeolegol Cymru.

Y Cyngor Archeoleg Brydeinig.

5. Pa weithgareddau a gaiff eu rheoli gan y broses gofrestru?

Rhaid i unrhyw gynigion i wneud gwaith mewn heneb gofrestredig a fyddai'n cael yr effaith o ddymchwel, dinistrio, difrodi, symud, atgyweirio, newid heneb, ychwanegu ati, neu a fyddai'n achosi i'r heneb neu'r adeiladwaith cyfunol gael ei gorlifo neu ei gorchuddio, neu wneud gwaith cloddio at ddibenion ymchwil, fod yn destun cais am ganiatâd heneb gofrestredig.

6. Sut y gwneir cais am ganiatâd heneb gofrestredig?

Gellir cael gwybodaeth am sut i wneud cais am ganiatâd heneb gofrestredig, ynghyd â ffurflenni cais, gan Cadw.

7. Pa grantiau sydd ar gael i henebion cofrestredig?

Fel arfer rhoddir grantiau tuag at 50 y cant o gostau diogelu, cynnal a chadw a rheoli henebion. Ceir gwybodaeth bellach am grantiau a chytundebau rheoli gan Cadw.

8. Pa ffynonellau cyngor sydd ar gael ar henebion?

Mae gan Cadw wardeniaid henebion maes rhanbarthol ac arolygwyr henebion sy'n gallu rhoi cyngor.

9. Sut y gallaf roi gwybod am ddifrod neu holi am gyflwr heneb gofrestredig?

Cysylltwch â'r warden henebion maes neu arolygwr henebion Cadw perthnasol.

10. A ellir defnyddio datgelydd metel mewn henebion cofrestredig?

Mae'n drosedd defnyddio datgelydd metel ar heneb gofrestredig heb ganiatâd ymlaen llaw gan Lywodraeth Cymru. Bydd angen gwneud cais ysgrifenedig i Cadw.

11. Pam bod rhai adeiladau'n rhestredig ac eraill yn gofrestredig?

Yn gyffredinol (er bod eithriadau i'r rheol) caiff adeiladau eu rhestru os oes ganddynt do ac y gellid eu defnyddio eto. Mae henebion cofrestredig yn safleoedd archeolegol na ellid eu defnyddio. Gall rhai strwythurau gael dynodiad deuol, yn yr achos hynny y system gofrestru sy'n cael blaenoriaeth. Rhoddir statws cofrestru yn ôl disgresiwn, yn wahanol i statws rhestru. Mae'n ofynnol i adeiladau gael eu rhestru os ydynt yn bodloni'r meini prawf.   

Noddi

A all Cadw roi nawdd ariannol i brosiect personol?

Mae Cadw yn rhan o Lywodraeth Cymru, lle y caiff cyllidebau eu trefnu ar gyfer pob blwyddyn ariannol yn seiliedig ar anghenion gweithredol adrannau. O ganlyniad i hyn, prin yw'r posibilrwydd o ddynodi arian ar gyfer nawdd personol.